By Tania Petta 
Παραμονή Χριστουγέννων στη Ζάκυνθο. Ο αέρας γεμίζει με αρώματα κανέλας, πορτοκαλιού και ψωμιού που ψήνεται. Από κάθε σπίτι, από κάθε φούρνο, αναδύεται η μοσχοβολιά της κουλούρας—του γλυκού ψωμιού που για αιώνες συμβολίζει την ενότητα της οικογένειας και τη χαρά της Γέννησης.
Ένα Έθιμο που Χάνεται στα Βάθη των Αιώνων
Η κουλούρα έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα και στο έθιμο της προσφοράς εορταστικού άρτου στους θεούς ως «ευχαριστώ» για τη συγκομιδή Emvolos. Περιέχει όλους τους καρπούς που προέρχονται από την εύφορη ζακυνθινή γη: λάδι, κρασί, σταφίδες, αλεύρι, ξηρούς καρπούς, πορτοκάλια, μανταρίνια, μέλι Emvolos.
Το έθιμο διαμορφώθηκε τους τελευταίους τρεις αιώνες και κρατιέται ζωντανό μέχρι σήμερα. Παραμονή Χριστουγέννων δεν υπάρχει Ζακυνθινός που να μην είναι με την οικογένειά του και να μην κόψουν όλοι μαζί την πατροπαράδοτη κουλούρα WordPress.
Ο Βαθύς Συμβολισμός
Σύμφωνα με την παλιά τοπική παράδοση, η κουλούρα συμβολίζει το άστρο της Βηθλεέμ που οδήγησε τους τρεις Μάγους στο Σπήλαιο της Γέννησης. Το «ηύρεμα»—το κέρμα που κρύβεται μέσα—συμβολίζει το Θείο Βρέφος Imerazante.
Το τελετουργικό της κοπής είναι γεμάτο νόημα. Το κρασί και το λάδι που ρίχνει ο σπιτονοικοκύρης στη φωτιά από το κέντρο της κουλούρας συμβολίζουν τα δώρα των Μάγων. Η φλόγα που φουντώνει στιγμιαία δείχνει την Ανάσταση του Ιησού. Οι πυροβολισμοί που ρίχνονται «για τον Ηρώδη» δείχνουν την αγανάκτηση των ανθρώπων για τον διώχτη του νεογέννητου Χριστού Imerazante.
Η Ιεροτελεστία της Παραμονής
Παραμονή Χριστουγέννων, το απόγευμα, η οικογένεια μαζεύεται στο εορταστικό τραπέζι το οποίο φιλοξενεί στο κέντρο του τη μεγάλη χριστουγεννιάτικη κουλούρα, μια ντamiτζάνα κόκκινο κρασί και τα πιάτα για το βραδινό έδεσμα Cibum. Παλιά το τραπέζι ήταν λιτό, είχε μόνο την κουλούρα και μπροκολίνα με ελιές Iefimerida.
Ο μεγαλύτερος άντρας της οικογένειας παίρνει τον δίσκο με την κουλούρα στα χέρια του, και ακουμπάνε τα χέρια τους πάνω στον δίσκο όλα τα μέλη της οικογένειας. Στη συνέχεια, τα νεότερα μέλη με τα τουφέκια στα χέρια πυροβολούν στον αέρα, σηματοδοτώντας τη χαρμόσυνη είδηση της Γέννησης του Χριστού Iefimerida.
Η κουλούρα επιστρέφει στο τραπέζι κι εκεί ο αρχηγός της οικογένειας αρχίζει να κόβει τα κομμάτια. Το πρώτο ανήκει στον Χριστό, το δεύτερο στον φτωχό, το τρίτο στο σπίτι και μετά στα μέλη της οικογένειας, στα οποία διανέμεται κατά σειρά ηλικίας Cibum.
Όλοι περιμένουν με αγωνία: Ποιος θα βρει το «ηύρεμα»; Ποιος θα έχει την τύχη της χρονιάς;
Η Μοσχοβολιά της Παράδοσης
Τις παραμονές των Χριστουγέννων πραγματικά μοσχοβολά όλη η πόλη, καθώς όλοι οι φούρνοι ψήνουν δεκάδες κουλούρες που συναγωνίζονται σε νοστιμιά και άρωμα Gnoristetinellada.
Οι νοικοκυρές ζυμώνουν με τον παραδοσιακό τρόπο την κουλούρα μέσα σε ξύλινες σκάφες και με τη χρήση αλευριού πολύ καλής ποιότητας, ψιλοκοσκινισμένου, με πολλά αρωματικά βότανα και με αρκετή δόση από καρύδια, σταφίδα, κρασί και λάδι Cibum.
Η αυθεντική συνταγή περιλαμβάνει μανταρίνι, πορτοκάλι, καρύδια, σταφίδες, κονιάκ, κρασί και λάδι—ένα γλυκό που ξεφεύγει από τα συνηθισμένα WordPress.
Ποίηση και Παράδοση
Ο ζακυνθινός ποιητής Ιωάννης Τσακασιάνος γράφει στους μοναδικούς «Σπουργίτες» του: «Πού αλλού σε κόβουν με χαρές, με σμπάρα και με ούρα / Χριστοπαραμονιάτικη του τόπου μας κουλούρα» Iefimerida.
Αυτοί οι στίχοι αποτυπώνουν την ουσία του εθίμου: τη χαρά, το μάζεμα, τη σύνδεση με τον τόπο και τις ρίζες μας.
Ένα Έθιμο που Ζει
Σήμερα, σε έναν κόσμο που τρέχει, που ξεχνάει, που χάνει τις παραδόσεις του, η ζακυνθινή κουλούρα παραμένει ζωντανή. Κάθε χρόνο, κάθε παραμονή Χριστουγέννων, οικογένειες μαζεύονται γύρω από το τραπέζι. Νέοι και γέροι, παιδιά και γονείς, όλοι μαζί.
Η κουλούρα δεν είναι απλά ένα γλυκό ψωμί. Είναι η γέφυρα που ενώνει το παρελθόν με το παρόν. Είναι η ανάμνηση των παππούδων μας που ζύμωναν με τα χέρια τους. Είναι η υπόσχεση ότι θα κρατήσουμε το έθιμο ζωντανό για τα παιδιά μας.
Κι όταν η φλόγα φουντώνει στο τζάκι, όταν τα σμπάρα ηχούν στον αέρα, όταν τα χέρια ακουμπούν μαζί πάνω στην κουλούρα—τότε, για μια στιγμή, ο χρόνος σταματάει. Και νιώθουμε ότι ανήκουμε κάπου. Ότι είμαστε κομμάτι κάποιου μεγαλύτερου, κάτι που ξεπερνάει εμάς.
Αυτή είναι η μαγεία της ζακυνθινής κουλούρας. Και γι’ αυτό, όσο υπάρχουν Ζακυνθινοί, θα συνεχίζει να ζει.
Καλές γιορτές—με κουλούρα, με αγάπη, με παράδοση.