By Tania Petta 
Ακολουθούν έθιμα και παραδόσεις από διάφορες περιοχές της Ελλάδας για την περίοδο των Χριστουγέννων:
Πανελλήνια Έθιμα
- Κάλαντα: Παιδιά γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τα κάλαντα, συνήθως με τρίγωνα ή άλλα απλά όργανα. Συχνά τα ανταμείβουν με χρήματα, γλυκά ή μικρά κεράσματα.
- Χριστόψωμο: Ένα ιδιαίτερο ψωμί που φτιάχνεται τα Χριστούγεννα, διακοσμημένο με συμβολικά σχέδια, όπως σταυρούς ή παραστάσεις από το επάγγελμα της οικογένειας.
- Βασιλόπιτα: Σερβίρεται την Πρωτοχρονιά με ένα κρυμμένο νόμισμα. Όποιος το βρει, πιστεύεται ότι θα έχει καλή τύχη για τη χρονιά.
Περιφερειακά Έθιμα
- Ζάκυνθος
- Στη Ζάκυνθο, τα Χριστούγεννα χαρακτηρίζονται από καντάδες και σερενάτες από τοπικές χορωδίες, με εμφανείς βενετσιάνικες επιρροές.
- Το νησί φημίζεται για θεατρικές αναπαραστάσεις της Γέννησης και λιτανείες στους δρόμους.
- Κέρκυρα
- Φιλαρμονικές Ορχήστρες: Τα Χριστούγεννα στην Κέρκυρα είναι γνωστά για τις εμφανίσεις των φιλαρμονικών ορχηστρών. Παίζουν κάλαντα και γιορτινές μελωδίες στους δρόμους, δημιουργώντας μια μοναδική ατμόσφαιρα.
- Μαντολάτο και Γλυκά Νουγκά: Παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα κεράσματα περιλαμβάνουν το μαντολάτο και το παστέλι, που συχνά προσφέρονται σε επισκέπτες κατά τη διάρκεια των γιορτών.
- Πομπές Καλαντιστών: Ομάδες τραγουδιστών, συχνά με μουσικά όργανα, γυρίζουν στους δρόμους τραγουδώντας κάλαντα, ντυμένοι με παραδοσιακές φορεσιές.
- Λευκάδα
- Χριστουγεννιάτικες Καντάδες: Όπως και στη Ζάκυνθο, στη Λευκάδα υπάρχουν καντάδες βενετσιάνικου ύφους, με τοπικές χορωδίες να τραγουδούν ύμνους και γιορτινά τραγούδια.
- “Κόλλυβα” για τους Φτωχούς: Σε ορισμένα χωριά, μοιράζονται κόλλυβα (φτιαγμένα από στάρι και ξηρούς καρπούς) ως ένδειξη φιλανθρωπίας, συνδυάζοντας τη χριστουγεννιάτικη παράδοση με τη θρησκευτική αλληλεγγύη.
- Κεφαλονιά
- Έθιμο του Τζακιού: Την παραμονή των Χριστουγέννων, οι οικογένειες ανάβουν ένα μεγάλο κούτσουρο στο τζάκι, που συμβολίζει τη ζεστασιά και την ενότητα του σπιτιού.
- Καμπάνες Εκκλησιών: Οι καμπάνες των εκκλησιών ηχούν συχνά κατά την περίοδο των γιορτών, αναγγέλλοντας τις λειτουργίες, με την κορύφωση να είναι η λειτουργία των Χριστουγέννων τα μεσάνυχτα.
- Παξοί και Αντίπαξοι
- Μικρές Κοινοτικές Συγκεντρώσεις: Στα μικρότερα αυτά νησιά, οι εορτασμοί είναι πιο οικογενειακοί, με γείτονες και οικογένειες να ανταλλάσσουν παραδοσιακά πιάτα, όπως γεμιστή γαλοπούλα και “κουφέτα.”
- Χειροποίητα Στολίδια: Τα σπίτια διακοσμούνται με χειροποίητα στολίδια, φτιαγμένα συχνά από φυσικά υλικά όπως κοχύλια και ξύλο.
- Κρήτη:
- Τα παραδοσιακά κρητικά κάλαντα περιλαμβάνουν στίχους που εύχονται ευημερία στο σπίτι.
- Σε πολλά σπίτια, υπάρχει ένα ξύλινο μπολ με βασιλικό δεμένο σε σταυρό, για να διώχνει τους καλικάντζαρους.
- Θεσσαλία:
- Ψωμί και μέλι προσφέρονται στους επισκέπτες, συμβολίζοντας τη φιλοξενία και την αφθονία.
- Ήπειρος:
- Ανάβουν ένα μεγάλο κούτσουρο στο τζάκι (γνωστό ως “χριστόξυλο”), που θεωρείται ότι προστατεύει την οικογένεια από τους καλικάντζαρους.
- Κυκλάδες:
- Αντί για χριστουγεννιάτικο δέντρο, σε πολλά νησιά στολίζουν ξύλινα καραβάκια, ακολουθώντας τη ναυτική τους παράδοση.
- Τα καραβάκια διακοσμούνται με φώτα και τοποθετούνται σε σπίτια ή δημόσιους χώρους.
- Μακεδονία:
- Νωρίς το πρωί των Χριστουγέννων, σπάνε ένα ρόδι στην είσοδο του σπιτιού για καλή τύχη και ευημερία.
- Συνηθίζεται το χοιρινό γεύμα, σύμβολο αφθονίας και γιορτής.
- Πελοπόννησος:
- Τα τοπικά κάλαντα συνοδεύονται από παραδοσιακά όργανα, όπως κλαρίνο και λαούτο.
- Σε ορισμένα χωριά, οι γυναίκες μαζεύονται για να φτιάξουν κοινό ψωμί και το μοιράζουν στους γείτονες.
- Δωδεκάνησα:
- Στη Ρόδο και σε άλλα νησιά, χρησιμοποιούνται διακοσμημένες κολοκύθες ως φανάρια για να φωτίσουν τα σπίτια και τα χωριά.
- Ετοιμάζονται παραδοσιακά γλυκίσματα, όπως τα “ξεροτήγανα.”
Οι Καλικάντζαροι
Σε όλη την Ελλάδα, υπάρχουν ιστορίες για τους καλικάντζαρους, τα σκανταλιάρικα πλάσματα που δημιουργούν προβλήματα κατά τις 12 ημέρες των Χριστουγέννων, μέχρι τα Θεοφάνεια (6 Ιανουαρίου). Για να τους απομακρύνουν, καίνε λιβάνι ή ανάβουν φωτιές.